Jan Zamoyski kanclerz i hetman wielki koronny Artur Śliwiński [1947]

PRZEDMOWA

Jan Zamoyski rozpoczyna swą działalność publiczną w przełomowym dla Rzeczypospolitej okresie. Jest to okres doniosłych przemian, zapoczątkowanych w czasach odległych, a sięgających swym wpływem w daleką przyszłość. Śmierć Zygmunta Augusta zatrzymuje w biegu machinę państwową i stawia naród w obliczu piętrzących się zewsząd trudności. Śród burz wewnętrznych i grożących z zewnątrz niebezpieczeństw, w państwie polsko-litewskim dokonywa się przewrót, wprowadzający na widownię dziejową masy szlacheckie w nowej roli i z nową zdobyczą. W historii tego przewrotu Zamoyski odgrywa przodowniczą rolę. Już w pierwszym bezkrólewiu występuje jako rzecznik i przywódca szlachty, a po ucieczce Henryka Walezego wznosi się coraz wyżej na falach popularności i staje się jedną z czołowych osobistości w Polsce.

Gdy po czterech latach zamętu ster nawy państwowej ujmuje żelazna ręka Batorego, Zamoyski wspiera go całym swym wpływem. Dzięki harmonijnej współpracy króla i kanclerza Rzeczpospolita podnosi swą zachwianą w oczach świata powagę i staje się najważniejszym czynnikiem w układzie stosunków na wschodzie Europy. Obaj wielcy mężowie, pomagając sobie we wszystkich poczynaniach i wspierając się wzajemnie, mogą się uważać za szczególnie przez los

[fragment]