Dzieje stosunków polsko-litewskich od czasów najdawniejszych do współczesności Tom I Trudne początki Grzegorz Błaszczyk [1998]

Uwagi wstępne

W niniejszej pracy zamierzam przedstawić dzieje stosunków polsko-litewskich od czasów najdawniejszych do XX wieku. Całość tych dziejów została podzielona na cztery części. Część I obejmuje okres najdawniejszy do zawarcia unii krewskiej w 1385 r. Nosi ona tytuł Trudne początki, który dobrze charakteryzuje ten okres w dziejach stosunków polsko-litewskich. Okres ten zostanie zakończony unią krewską, która z jednej strony jest podsumowaniem pierwszego etapu wzajemnych stosunków, a z drugiej – otwiera nową epokę w tych stosunkach. Z kolei część II obejmuje czas „od Krewa do Lublina”, tj. lata 1386 (od realizacji unii krewskiej) – 1569. Część ta będzie znacznie obszerniejsza od poprzedniej, przede wszystkim z powodu stosunkowo dużej liczby źródeł i opracowań dotyczących tego okresu. Zakończy ją unia lubelska z 1569 r., która – podobnie jak i unia krewska – stanowi naturalne zamknięcie tego okresu i początek nowego. Tym trzecim okresem będzie „Rzeczpospolita Obojga Narodów”, wspólne państwo Polaków i Litwinów istniejące do rozbioru Rzeczypospolitej w 1795 r. Kolejna, IV część pracy to zabory w latach 1795–1918. Mimo braku wspólnego państwa, istniały w tym czasie narody polski i litewski, które świadomie nawiązywały do tradycji Rzeczypospolitej Obojga (czy nawet Trojga, tj. razem z narodem ruskim) Narodów. Kres tej tradycji położyło dopiero powstanie nowoczesnych ruchów narodowych: polskiego, litewskiego, ukraińskiego i białoruskiego w końcu XIX i na początku XX w. Lata 1918–1920 pogrzebały ostatecznie tę tradycję i doprowadziły do powstania kilku niepodległych państw na obszarze dawnej Rzeczypospolitej, przede wszystkim Polski i Litwy.

[fragment]