Działalność fundacyjna Kazimierza Sprawiedliwego Józef Dobosz [1995]

OPIS BIBLIOGRAFICZNY W ZAKŁADCE SZCZEGÓŁY.

Praca dra Józefa Dobosza, adiunkta w Instytucie Historii UAM, poświęcona działalności fundacyjnej Kazimierza Sprawiedliwego jest poprawioną i skróconą wersją jego rozprawy doktorskiej (promotor: prof. Brygida Kürbis) obronionej w tymże Instytucie w 1991 r. Podejmuje ona tematykę stale aktualną w mediewistyce polskiej, mianowicie frapującą nowoczesnego człowieka szczodrobliwość ludzi średniowiecza na rzecz Kościoła, jej przyczyny, przejawy i społeczne skutki. Wiemy, że nie wolno poprzestawać na wypowiedziach areng średniowiecznych dokumentów donacyjnych, które z reguły wspominają jedynie wewnętrzne, czysto religijne, bądź wręcz dewocyjne, pobudki fundatorów; wiemy jednak również i to w stopniu coraz pewniejszym, jak ważnym czynnikiem mobilizującym do ofiarności były względy duchowe, tak przenikające się z doczesnymi, jak choćby w wypadku pamięci modlitewnej, którą usiłowano sobie i swojemu rodowi zapewnić poprzez specjalne pobożne fundacje. Józef Dobosz zajął się okresem i postacią nie najlepiej zbadanymi w nauce polskiej, a szczególnie poznańskiej, choć trzeba zaznaczyć, że wczesne studia „zagojskie” Kazimierza Tymienieckiego, późniejszego twórcy poznańskiej mediewistyki uniwersyteckiej, w jakiejś mierze stanowią prototyp tego rodzaju badań, jakie obecnie, po upływie wielu dziesięcioleci, w osobie Józefa Dobosza znalazły utalentowanego kontynuatora.

Kazimierz Sprawiedliwy, pierwszy na tronie wielkoksiążęcym w Krakowie władca nowego typu, był „sprawiedliwym” zwłaszcza dla Kościoła, choć i jego brat i rywal Mieszko Stary potrafił być szczodry dla instytucji kościelnych. Do tej pory Kazimierz nie doczekał się pełniejszej całościowej monografii. Rozprawa J. Dobosza stanowi również milowy krok w tym kierunku i chciałbym wyrazić nadzieję, że wyjdzie ona kiedyś spod tego samego pióra. Praca urzeka bowiem jasnością zamysłu autorskiego, dogłębną znajomością całej odnośnej podstawy źródłowej i różnorodnej a rozproszonej literatury przedmiotu, a także logiką i konsekwencją wykładu. Podstawa źródłowa, aczkolwiek jak na wiek XII w Polsce nie najgorsza, zmusza jednak do znacznego wysiłku heurystycznego. Autor, jak na rasowego mediewistę z „poznańskiej szkoły” przystało, z powodzeniem radzi sobie z ułomnością podstawy źródłowej i wydobywa z niej tyle akurat, ile z zachowaniem rygorów naukowych można wydobyć.