Dywizjon Rozpoznawczy 10 Brygady Kawalerii 1938-1939 Eugeniusz Piotr Nowak [1999]

Moje zainteresowanie Dywizjonem Rozpoznawczym 10 Brygady Kawalerii było zupełnie przypadkowe. Zbierałem materiały, aby tylko w minimalnym stopniu uzupełnić wspomnienia wojenne Pana Jana W. Karcza pt. „Dragoni Generała Maczka”. Uzupełnienie to miało polegać na opracowaniu „Ordre de bataille” 10 Pułku Dragonów, jego umundurowaniu, uzbrojeniu i wyposażeniu. Odznaką pamiątkową, barwą proporczyka i dniem święta pułkowego nawiązywał oddział do tradycji Dywizjonu Rozpoznawczego. Aby dowiedzieć się czegoś więcej o Dywizjonie, szukałem wzmianek na jego temat, gdzie się tylko dało. Jednak nie znalazłem ich zbyt wiele: parę zdań w „Pierwszej Pancernej” F. Skibińskiego i tyleż samo w książce autorstwa rtm. J. Nowakowskiego, rtm. A. Położyńskiego i por. M. Kowalewskiego „Z dziejów 10 Pułku Strzelców Konnych”. Niedużo tego jak na kilkuletnie poszukiwania.

Postanowiłem zatem poszukać ludzi, którzy służyli przed wojną w Dywizjonie. Czas bardzo mocno przetrzebił szeregi jego byłych ułanów. Znalazłem zaledwie dwóch, mocno zaawansowanych wiekowo ludzi, którzy jednak w miarę swoich możliwości pamięciowych pomagali i pomagają. Ale co dalej? Cóż, dalej był Londyn i archiwum Instytutu i Muzeum im. gen. Sikorskiego. Dwukrotny wyjazd nad Tamizę otworzył, aczkolwiek niezbyt szeroko, drzwi do dokumentów i ikonografii. To, co znalazłem tam, przyczyniło się w znacznym stopniu do zweryfikowania mojej wiedzy o Dywizjonie, chociaż nie udało mi się dotrzeć do wszystkiego. Nie wynikało to bynajmniej z mojego niedbalstwa. Zadecydował o tym czas i niestety pieniądze. Brak obu tych rzeczy odbił się nieco na dokładności w pisaniu historii Oddziału, ale pierwszy krok został zrobiony.

„Pierwszy krok”. Dwa słowa zawierające trzy lata poszukiwań, setki kartek zapisanego papieru, dziesiątki rysunków i godziny wytężonej pracy. To także czas poszukiwania przedwojennych map wojskowych, powiększania ich, przerysowywania i uzupełniania o sytuacje bojowe. Musiałem się również zapoznać z przedwojennymi regulaminami i instrukcjami, znakami topograficznymi i taktycznymi, przyswajać przepisy mundurowe i instrukcje różnych typów uzbrojenia. Wyjazdy w teren, gdzie toczyły się potyczki i bitwy Dywizjonu w kampanii wrześniowej, pogłębiały moją wiedzę o Oddziale. Pod Skrzydlną, na wz. 494, pozostały jeszcze z tamtych lat stanowiska strzeleckie i okopy dla ckm. Pozostały również i groby ułanów mjr Święcickiego w Naprawie, Skrzydlnej i w Albigowej. Były to jednocześnie lata cierpliwego oczekiwania ludzi, o których piszę. A to, jak o Nich piszę, ocenią sami. Pisząc, opierałem się przede wszystkim na dokumentach i na własnych doświadczeniach życia wojskowego. Czasem tylko dodawałem nieznaczny wątek fabuły, aby nie zamęczać czytelnika cytowaniem li tylko dokumentów. Nie dokonywałem ocen waleczności i odpowiedzialności podległych mjr Święcickiemu dowódców samodzielnych szwadronów czy plutonów. Każdy robił to, na co go było w danym momencie stać. Potem, już w Wielkiej Brytanii, takiej oceny dokonał mjr Święcicki, starając się ściągnąć do 10 Batalionu Dragonów swoich niezawodnych i wypróbowanych w walce oficerów. Tych na których się zawiódł, unikał. Dużą trudność stanowiło przyjęcie jakiegokolwiek wydarzenia za pewnik, iż tak to właśnie było. Będący bowiem w tym samym czasie i miejscu ludzie, różnie oceniają i interpretują zaobserwowane przez siebie zdarzenia. Dlatego też oparłem się, pisząc o Dywizjonie Rozpoznawczym, na relacjach mjr Święcickiego i jego adiutanta, por. Piklikiewicza. Dają Oni w swoich relacjach w miarę pokrywający się ze sobą opis wydarzeń, na których można się oprzeć. Z innymi relacjami, zresztą bardzo nielicznymi, bywa różnie.

Jednak bez pomocy przyjaznych mi osób niewiele mógłbym zrobić, pisząc o Dywizjonie Rozpoznawczym. Toteż serdecznie dziękuję za pomoc byłym żołnierzom Oddziału, Panom: Stanisławowi Ciesielce i Józefowi Bajerowi. Za wyrozumiałość i pomoc w doborze materiałów archiwalnych składam równie serdeczne podziękowania pracującym w Instytucie i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie Panom Prezesowi rtm. Ryszardowi Dembińskiemu, Janowi Tarczyńskiemu, mgr. Andrzejowi Suchcitzowi, rtm. Wacławowi Milewskiemu i inż. Krzysztofowi Babarskiemu. Dziękuję moim przyjaciołom: inż. Zbigniewowi Basterowi i inż. Andrzejowi Kamińskiemu, za „bezbolesne” korygowanie potknięć i pomyłek. A swoich Najbliższych przepraszam za tyluletnią „wewnętrzną” banicję i dziękuję Im serdecznie za pobłażliwość i cierpliwość, której mnie czasami brakowało.

Eugeniusz Piotr Nowak