Dialog o dwu najważniejszych układach świata Ptolemeuszowym i Kopernikowym Galileo Galilei [przekł. Edward Ligocki przy współudziale Krystyny Giustiniani-Kępińskiej przedm. Mieczysław Brahmer oprac. graf. Andrzej Rudziński, Henryk Białoskórski] [1962]

PRZEDMOWA

Rok Kopernika, będący w Polsce równocześnie rokiem wzmożonych studiów nad kulturą Odrodzenia, przynosi w swym dorobku także przekład najsłynniejszego z utworów Galileusza — dialogu, z którym związane są chwile jego życia najbardziej dramatyczne, wyniesione od dawna na wyżynę symbolu. Wybór ten uzasadnienia obszernego nie wymaga, skoro wśród głosów, dawnych i nowych, jakie wywołała rewolucyjna myśl polskiego astronoma, niewiele dorówna wymowie słów, które padły w toku tych rozmów weneckich. Entuzjastyczne wyrazy najwyższego uznania, wypowiedziane przez wielkiego uczonego, który podejmuje i wyjaśnia trud swego poprzednika, są dla toruńskiego odkrywcy hołdem i uściskiem ręki iście niezastąpionym.

Lecz nie tylko ten, mimo wszystko okolicznościowy raczej walor Dialogu jest sprawdzianem jego aktualnej wartości. Teoria Kopernika stała się dla Galileusza sprawą jak najbardziej osobistą, główną linią jego życia, także poza kręgiem naukowego poznania. Zarazem jednak, dzięki Galileuszowi, okazało się w całej pełni, jak dalece była ona pierwszą linią walki, trudnej i zawziętej, toczącej się długo o nowy obraz świata i nowy sens życia ludzkiego. Ostry skrót perspektywiczny, w jakim oglądamy wydarzenia sprzed paru wieków, przyczynia się do tego, że skłonni jesteśmy nie doceniać siły oporu, który w ciągu całych stuleci stawiały poglądy dziedziczone przez tyle pokoleń, zastępujących twórczy krytycyzm — biernym posłuchem dla autorytetu, by nie dopuścić do wyłomu w usankcjonowanym rzeczy porządku, na którym się opierała cała struktura klasowej hierarchii świeckiej i duchownej. Dialog prowadzi nas na najgorętszy odcinek toczącej się walki i w dynamizmie przyjacielskiej dyskusji pozwala odnaleźć wyraźny smak epoki przełomowej.

Stosunek Galileusza do dzieła Kopernika kształtował się w ciągu lat wielu. Z teorią heliocentryczną przyszły jej obrońca zetknął się bez wątpienia jeszcze w okresie wstępnych swoich studiów, kiedy rozstawszy się z medycyną, stosunkowo późno, bo dochodząc lat dwudziestu, począł w przyspieszonym tempie zapoznawać się z matematyką i wykazywać samodzielność w dziedzinie fizyki, a zwłaszcza zagadnień ruchu. 

[fragment]