Dawna Rosja Despotyzm i demokracja Benedykt Zientara [1995]

Wprowadzenie

Książka ta została napisana bardzo szybko w stanie wojennym i równie szybko została wydana w nader skromnej formie w podziemnym wydawnictwie. Nakład wyciśnięty z powielacza był tak znikomy, że nie starczyłoby go na obdzielenie wszystkich przyjaciół i kolegów Autora. Zresztą nie do nich była ta książeczka adresowana. Użyłem tutaj warunkowej formy zdania, bo Autor nie otrzymał zwyczajowej porcji egzemplarzy i tylko przypadek sprawił, że jeden egzemplarz zachowany przez Marię Zientarową, a kupiony przez nią w przykościelnym punkcie sprzedaży podziemnej literatury, mógł być podstawą niniejszego wydania.

Nie wszyscy wiedzieli i nie wszyscy nawet dzisiaj wiedzą, że Benedykt Zientara był autorem takiej syntezy. Specjalizował się przecież w historii polskiego i powszechnego średniowiecza i w jego obszernej bibliografii trudno byłoby znaleźć pozycje dotyczące naszych wschodnich sąsiadów. Benedykt miał jednak cechę charakterystyczną dla największych historyków: nie uciekał od problemów, jakimi żył naród. Brał je na warsztat i naukowo analizował. Kiedy w stosunkach polsko-niemieckich panowało podsycane umiejętnie przez władze napięcie, którego źródeł nie ma potrzeby tu tłumaczyć, Benedykt zajmował się kolonizacją na prawie niemieckim i niemieckim osadnictwem na wschodzie. Kiedy groziła nam kagańcowa ustawa oświatowa, pisał o reformach oświatowych cesarza Justyniana i płynących z nich zagrożeniach dla państwa i społeczeństwa. Gdy zastanawiano się nad groźbami nacjonalizmów i kosmopolityzmów, pisał Świt narodów europejskich. Kiedy nastała noc stanu wojennego, zasiadł do napisania historii Rosji. 

[fragment]