Canaletto, malarz Warszawy [wstęp] napisał Mieczysław Wallis [układ całości R. Glücksman] [1959]

W początkach roku 1945 Warszawa była jedną olbrzymią ruiną. Ale dzięki bohaterskiemu i ofiarnemu wysiłkowi całego narodu, tam gdzie były tylko ruiny i zgliszcza, powstała nowa Warszawa, stolica Polski Ludowej. Powstały nowe monumentalne założenia urbanistyczne, wyrosły nowe, imponujące gmachy. Zgodnie jednak z głębokimi zamierzeniami tych, którzy ją do nowego życia powołali, nie ma Warszawa być miastem od podstaw nowym. Ma ona nawiązać do tego wszystkiego, co w jej tradycjach było wielkie i piękne. Postanowiono przeto, by to, co narastało w niej w ciągu wieków i złożyło się na jej swoisty i pełen uroku wygląd, ożyło i stało się częścią składową nowej Warszawy. Dlatego odbudowuje się z niezwykłą miłością i pietyzmem jej zabytkowe pałace, kamienice i kościoły, a nawet całe dzielnice.

Artystom i inżynierom, rzemieślnikom i robotnikom, wznoszącym dziś tę nową Warszawę, pomogły odtworzyć niejedną budowlę, niejeden nawet detal architektoniczny obrazy Bernarda Bellotta, zwanego Canalettem młodszym, który w sposób niezrównany w swej wierności i ścisłości utrwalił oblicze Warszawy owych lat, gdy stawała się ona jednym z najpiękniejszych miast Europy północnej. Obrazy te przekazały nam bogatą wiedzę o Warszawie osiemnastowiecznej. Mają one dla nas wartość dokumentów. Są kopalnią informacji dla historyka architektury, urbanistyki, ogrodnictwa, dla kostiumologa i historyka obyczajów. Dzięki swej nadzwyczajnej wierności i dokładności pomogły one, jak już podnieśliśmy, wskrzesić niejedną piękną budowlę dawnej Warszawy w jej pierwotnym kształcie.

Canaletta widoki Warszawy mają jednak nie tylko wartość dokumentów. Są one dla nas dziełami sztuki niepośledniej miary. Zachwyca nas w tych obrazach sugestywne wydobycie malowniczego położenia Warszawy. Podziwiamy w nich precyzję rysunku i mistrzowskie opanowanie perspektywy, umiejętny wybór stanowiska, motywu, wycinka, znakomite wyczucie cech stylowych i piękna architektonicznego budowli, ich bryły, rozczłonkowania, reliefu, kolorytu i faktury. Jesteśmy wdzięczni artyście za nieprzebrane bogactwo świetnie przez niego podpatrzonych scen z życia ulicy warszawskiej, za szczodrość, z jaką — bez pominięcia żadnej warstwy — roztoczył przed nami tak obfity w szczegóły obraz społeczeństwa polskiego epoki Oświecenia. Canaletto uchwycił Warszawę — jej architekturę i jej życie — w jednym z najbardziej dynamicznych, najbardziej przełomowych momentów [...]

[fragment]