Białe plamy - czarne plamy sprawy trudne w relacjach polsko-rosyjskich 1918-2008 pod red. Adama Daniela Rotfelda i Anatolija W. Torkunowa Polsko-Rosyjska Grupa do Spraw Trudnych [2010]

Od redaktora polskiego wydania

Oddajemy w ręce polskich czytelników tom niezwykły. Jest to wynik współpracy 32 polskich i rosyjskich uczonych – historyków, politologów, ekonomistów. Z inicjatywy Polsko-Rosyjskiej Grupy do Spraw Trudnych powstała praca, której istotą jest próba przedstawienia stosunków między Polską a Rosją w ostatnich dziewięćdziesięciu latach, ze szczególnym uwzględnieniem spraw najbardziej złożonych i kontrowersyjnych – w ujęciu polskich i rosyjskich badaczy. Zamiarem autorów było nie tyle poszukiwanie nowych nieznanych faktów i dokumentów dotyczących najnowszej historii polsko-rosyjskich stosunków, ile raczej zaprezentowanie syntezy zdarzeń i procesów znanych i niekwestionowanych, ale postrzeganych z dwóch różnych perspektyw. W ten sposób w 17 rozdziałach polscy i rosyjscy badacze ukazali, jakie miejsce w pamięci obu narodów zajmują sprawy, które często budzą emocjonalne spory i utrudniają układanie zorientowanych na przyszłość normalnych stosunków między Polską a Rosją.

Spory i odmienne interpretacje tych samych faktów i procesów są wśród uczonych rzeczą naturalną i normalną. Nie tylko ze względu na różną pamięć narodową czy też różnice w mentalności i kulturze różnych społeczeństw, ale również ze względu na różne szkoły metodologiczne w badaniach historycznych. Oceny zależą nie tyle od narodowości autorów, ile od ich przygotowania zawodowego, kompetencji, ale też od czynnika czasu, zmiany pokoleń, dostępu do nowych źródeł archiwalnych, a co najważniejsze – są funkcją zmiany systemu wartości, którymi społeczeństwa kierują się we wzajemnych relacjach na różnych etapach historycznego procesu.

W pracy nad tym zbiorem nie dążyliśmy do zacierania różnic. Nie kierowaliśmy się też żadną polityczną poprawnością. Przeciwnie – pozostawiliśmy autorom pełną swobodę w przedstawianiu swoich punktów widzenia; niekiedy stanowiska polskich i rosyjskich autorów okazywały się zbieżne, a oceny faktów historycznych niemal tożsame; w ocenie niektórych spraw przeważają różnice. Redaktorzy tomu szanowali w pełni i bez żadnych ograniczeń prawo autorów do prezentowania swoich niezależnych opinii i swobodnego wyboru obranej metodologii. W efekcie niektóre rozdziały – głównie polskich autorów – mają charakter syntez, natomiast inne – przeważnie autorstwa rosyjskich uczonych – mają charakter analityczny i opisowy. Jedne są skrótowe i odwołują się do znanej już wiedzy, inne przypominają szczegółowo rozwój wypadków i obszernie przytaczają różne dokumenty [...]

[fragment]