Bergsona idea piękna i problemy heurystyki Krystyna Najder-Stefaniak [1997]

Jak uzasadnić zainteresowanie rekonstrukcją Bergsonowskiej idei piękna, gdy w postmodernistycznych wypowiedziach kategoria wzniosłości skutecznie przesłoniła wszystkie inne, a w sztuce stawiającej intelektualne wymagania wobec odbiorcy nie ma zapotrzebowania na środki ułatwiające intuicyjne doświadczenie rzeczywistości? Można sięgnąć po Lyotardowską kategorię „sprawiedliwości”, przyjmując, że w „postmodernie godnej szacunku”¹ konsensus powinien być zastąpiony przez sprawiedliwość dopuszczającą do głosu różne paradygmaty. Dla Lyotarda ważne jest, by w heterogeniczności form myślenia i bycia jeden paradygmat nie tłumił drugiego. W tym kontekście zainteresowanie propozycją Bergsona nie wymaga usprawiedliwienia. W dodatku oczarowujące piękno, uwalniając myślenie z dominacji języka i praktyki, pomaga uniezależnić się od paradygmatycznych uwarunkowań, a więc rekonstruując Bergsonowską koncepcję piękna, odkrywamy w nim heurystyczne właściwości sprzyjające realizowaniu postawy zaproponowanej postmodernie przez Lyotarda.

Paradygmat, jaki znajdujemy w filozofii „pędu życiowego”, różni się zarówno od modernistycznego, jak i postmodernistycznego, ale w filozofii Bergsona można znaleźć nośne i inspirujące treści interesujące z perspektywy obu tych paradygmatów. Bergsonowska idea piękna zawiera też treści aktualne ze względu na spodziewaną zmianę we współczesnej filozofii, zmianę, która ma polegać na „przejściu od filozofii języka, którą zarówno amerykańscy, jak i europejscy filozofowie uprawiali od czasów Frege’a i Nietzschego, do filozofii świadomości skupiającej się na tym, jak doświadczamy rzeczywistości i stajemy się jej świadomi”.

[fragment]