Pasaże Waltera Benjamina Studium myśli Różanowski Ryszard [1997]

Walter Benjamin – filozof, teoretyk literatury i sztuki, krytyk i publicysta, tłumacz i eseista, kolekcjoner i bibliofil – wywarł olbrzymi wpływ na współczesną refleksję o kulturze. Mniej konwencjonalne etykietki określają go jako „dialektyka fantazji”, „geniusza stulecia”, „księcia życia intelektualnego”, „saturnicznego bohatera współczesnej kultury” czy też – z nieco antykwaryczną kokieterią – jako „wyrafinowanego literatora”, „smakosza”, a nawet „snoba”. Znany przede wszystkim jako autor Das Passagen-Werk, mozaikowego dzieła złożonego z fragmentów i cytatów, nie ukończonego projektu, w którym na podstawie „skrajnie fizjognomicznych cech XIX stulecia” zamierzał skonstruować ideę epoki będącej prehistorią moderny. W podobny sposób pragnął przedstawić w książce Ursprung des deutschen Trauerspiels istotę osiemnastego wieku. Susan Sontag nazywa ten styl myślenia i pisania „zatrzymywaniem w kadrze”. Uprawianie tego stylu sprawia, że „umysłowe i historyczne procesy przybierają kształt pojęciowych obrazów”. Hannah Arendt pisała w związku z nim o poetyckiej wyobraźni Benjamina, poszukującej correspondances między konkretami a obrazami, ale – rzecz charakterystyczna – stwierdzała jednocześnie, że nie był on ani poetą, ani filozofem; przekładał na język niemiecki utwory Prousta i Baudelaire’a, nie był jednak tłumaczem; pisał książki o baroku, romantyzmie i dziewiętnastowiecznej Francji, ale nie był historykiem ani historykiem literatury, tak jak – pisząc wiele artykułów i klasycznych esejów, całe mnóstwo drobnych szkiców i recenzji – nie był wcale teoretykiem ani krytykiem literackim. W upodobaniu do cytatów, w przekonaniu o tematycznej „ekspresji” cudzych wypowiedzi Benjamin „zdekonstruował” substancjalne pojęcie autora, wyraźnie opowiedział się po stronie działania. Jego teksty, prawdziwe works in progress, są otwarte na interpretacje, intencjonalnie nastawione na uzupełnienia, aczkolwiek – jak zauważa Theodor W. Adorno – „zmierzają do wymknięcia się myśleniu klasyfikującemu”.