Na przełomie epok Godlewski Józef [1978 / Pierwodruk]

Od autora [fragment].

Pokolenia łączą się z sobą, jak tryby - jedne odchodzą a na ich miejsce zjawiają się nowe. Pierwsze przekazuje własne doświadczenia, a następne dziedziczą dorobek swoich poprzedników. Toczy się koło historii. W Polsce zapis historyczny przez długie wieki posiadał własną kulturalną ciągłość, która nigdy dotychczas nie została całkowicie zerwana. Przeżywaliśmy wstrząsy społeczne, wzloty, powstania i klęski. Zmieniały się tylko warunki, ale tradycja ostała. Dopiero w dwudziestym wieku zjawił się z zewnątrz czynnik całkowicie obcy, który wytrącił nasz naród z dotychczasowej orbity tak że biegniemy już po jakiejś nowej drodze. Reżymy komunistyczne chcąc bowiem narzucić społeczeństwom własny światopogląd, zniekształcają przeszłość i starają się ją przedstawić w krzywym zwierciadle. Młodzieży, w ten sposób dezinformowanej, grozi utrata kontaktu z przeszłością, albo gorzej jeszcze, niemożność sprawiedliwej jej oceny. Przede wszystkim nie będzie jej znała. W tych warunkach - wydaje mi się - że na Polakach żyjących w wolnym świecie ciąży pewnego rodzaju obowiązek utrwalenia obrazu przeszłości w formie pamiętników czy wspomnień. Pisząc nie należy idealizować minionego okresu, byłoby błędem ukrywanie pomyłek, czy nawet naszych win. W żadnej epoce społeczeństwo nie składało się tylko z ludzi bezgrzesznych. O wszystkim trzeba pisać szczerze i bez niedomówień, bo tylko w ten sposób możemy nakreślić obraz prawdziwy. Cudzych kłamstw nie wolno zwalczać własnym fałszem. Pokolenie, które przeżyło okres pierwszej i drugiej wojny światowej nie musi się wstydzić, że zawiodło i nie zdało egzaminu. Biliśmy się na wszystkich frontach i spełniliśmy nasz obowiązek w stosunku do ojczyzny, walcząc o jej wolność. W okresie niepodległości w miarę naszych możliwości, środków i sił, odbudowaliśmy kraj i to w warunkach niezmiernie trudnych. Po pierwszej wojnie nikt Polsce nie zaofiarował pomocy. Byliśmy zdani wyłącznie na nasze tylko siły. Możemy nawet z pewną dumą pisać o naszych osiągnięciach, gdyż z każdym rokiem przed ostatnią wojną stawaliśmy się państwem coraz silniejszym pod względem gospodarczym i militarnym. Pokolenie, do którego i ja należę, nie boi się uczciwego rozrachunku. [...]