Lista strat ziemiaństwa polskiego 1939-1956 t. I-II Jasiewicz Krzysztof [1995]

Dwa tomy publikacji zawierającej biogramy i notki biograficzne wymordowanych członków rodzin ziemiańskich. 

1. Cele i zakres pracy

Podejmując w 1988 r. pracę nad dokumentowaniem strat osobowych ziemiaństwa polskiego starałem się osiągnąć dwa cele. Po pierwsze – wobec braku jakichkolwiek szacunków, z naukowego punktu widzenia interesujące było ustalenie, ile osób z tej warstwy utraciło życie w wyniku wojny i represji okupacyjnych. Do dnia dzisiejszego funkcjonują dwie przeciwstawne opinie. Ziemiańska mówi o stratach „ogromnych”, a obiegowa – zapewne z prapoczątkiem w historiografii Peerelu i gazetowej propagandzie – nie dostrzega w ogóle problemu, względnie traktuje go zbyt marginalnie.

Być może będzie to też pierwsza próba w skali światowej ustalenia wielkości strat jednej warstwy, która to warstwa na dodatek, o ogromnej sile różnokierunkowego oddziaływania na otoczenie zewnętrzne, odegrała w dziejach Europy Środkowowschodniej szczególną i niezwykle ważną rolę.

W kręgu moich zainteresowań znalazły się następujące kategorie osób: polegli w walce, zamordowani, zaginieni, zmarli w łagrach, obozach koncentracyjnych, więzieniach, na zsyłce itp., i zmarli na wolności bądź bezpośrednio po doznanych represjach, bądź wskutek zdarzenia pozostającego w ścisłym, bezpośrednim związku z represjami, warunkami okupacyjnymi lub działalnością niepodległościową. W tym ostatnim przypadku chodzi o śmierć, np. z wycieńczenia (z powodu obrażeń, przebytych chorób itd.) w krótkim okresie po opuszczeniu obozu (więzienia, po powrocie z wywózki itd.) lub o śmierć po dłuższym okresie, spowodowaną np. gruźlicą nabytą w partyzantce (przy założeniu, że proces ten trwa nieprzerwanie od momentu doznania represji aż do samego zgonu). Wreszcie śmierć w wyniku nieszczęśliwego wypadku, zbiegu okoliczności, które – gdyby nie wojna i okupacja – nie musiałyby nastąpić (np. osoba przejechana przez samochód okupanta, samobójstwa itp.).

Epoka powojenna również nie była zbyt łaskawa dla ziemiaństwa, formalnie zlikwidowanego dekretem PKWN z 6.09.1944 r. o tzw. reformie rolnej. Logiczną konsekwencją stało się zatem odnotowanie tych strat. Rok 1956 uchodził w Polsce za cezurę zamykającą okres fizycznej eliminacji przeciwników politycznych i tzw. wrogów klasowych.

[fragment]