Być Stendhalem i Spinozą. Szkic o filozofii Jean-Paula Sartre'a Puszko Hanna [1997]

Jean-Paul-Charles-Aymard Sartre urodził się w Paryżu 21 czerwca 1905 roku. Jego ojciec Jean-Baptiste, wkrótce zmarł na febrę. Matka, Anna-Maria, owdowiawszy powróciła do rodzinnego domu i od 1906 roku mały Sartre wychowywał się pod opieką dziadka, Karola Schweitzera, oraz babki Luizy, najpierw w Meudon, a później, od 1911 roku w Paryżu. Poulou – jak go wówczas nazywano – był dzieckiem kochanym i przez wszystkich rozpieszczanym. Ponieważ uznano go z góry za dziecko wyjątkowe, to do dziesiątego roku życia wychowywany był w domu, nie chodził do szkoły i pozbawiony był całkowicie towarzystwa rówieśników. Z perspektywy lat Sartre patrzył na swe dzieciństwo ironicznie i bez sympatii; mimo to określał je mianem „Raju”, bowiem życie było wówczas dla niego „przejrzyste”, świat stabilny i uporządkowany, a jego własne miejsce – ustalone, absolutne i niekwestionowalne.

To dobre samopoczucie uleciało po powtórnym małżeństwie matki z inżynierem Józefem Mancy w 1916 roku i po przeprowadzce z Paryża do La Rochelle. Dotychczasowy „udzielny książę” został zdetronizowany i wedle słów samego Sartre’a zdegradowany do rangi „księcia drugiej kategorii”. Jeśli nawet w dosłownym sensie tego słowa Poulou nie był „odrzucony”, to jednak poczuł się „nadliczbowy”, niepotrzebny i nieuzasadniony w swej egzystencji. Jeszcze gorzej wyglądały w tym okresie jego kontakty z rówieśnikami.

W roku 1920 Sartre wraz z rodziną powrócił do Paryża, gdzie przebył kolejne szczeble elitarnej edukacji, najpierw w dwóch najbardziej prestiżowych liceach paryskich (Henry-IV i Louis-le-Grand), potem w École Normale Supérieure (ENS). Wedle jego własnej oceny był to okres optymizmu, lata szczęścia i wolności. 

[fragment]