Tablica z Macondo Osiemnaście prób wytłumaczenia się po co i dlaczego się pisze Barańczak Stanisław [2018]

1

Słowa „Grażyna nie żyje” przebiły się przez granice państw i obozów, przemknęły ponad Atlantykiem i dopadły mnie – od półtora roku osiadłego w Ameryce – pewnego listopadowego dnia 1982 roku. Nie będę tu pisał o tym, kim była Grażyna, żona mego przyjaciela Jacka, ani skąd się wzięła choroba płuc, która stała się bezpośrednią przyczyną jej śmierci. Te fakty i tak trwają w zbiorowej pamięci jej przyjaciół, których miała wielu; odnotowały je też drukiem liczne wspomnienia pośmiertne. Opowiem natomiast o tym, jak powstał pewien wiersz. A przy sposobności może uda mi się rzucić trochę światła na rozleglejsze zagadnienia: na przykład na to, czym jest dla piszącego literacka tradycja i po co się w ogóle pisze wiersze.

Wtedy, późną jesienią 1982 roku, wiadomość o śmierci Grażyny wydawała się zrazu czymś niemożliwym, potem – czymś nie do zaakceptowania, wreszcie – czymś, z czym należy jakoś się uporać. Co mogłem zrobić, gdy na jakikolwiek postępek realny było już i tak za późno? Mogłem tylko napisać wiersz. Zastanawiające skądinąd, że właśnie dla sytuacji nierozwiązalnych – śmierci kogoś bliskiego, nieodwzajemnionej miłości, poczucia odtrącenia przez Boga – literatura ma w zapasie tak wiele wyspecjalizowanych i gotowych do użycia gatunków i form. Gatunku elegii żałobnej czy trenu nigdy wcześniej, co prawda, nie zdarzyło mi się użyć. Ale tym razem nie potrafiłem się oprzeć potrzebie napisania wiersza [...]

[fragment]