"Pamiętniki" Jana Chryzostoma Paska, obok Kroniki Janka z Czarnkowa [XIV wiek] stanowią jeden z najstarszych przykładów staropolskiego, XVII-wiecznego pamiętnikarstwa.

Zostały ogłoszone drukiem w 1836 roku z inicjatywy Edwarda Raczyńskiego, stając się z miejsca nie lada sensacją wydawniczą i inspiracją dla najznamienitszych pisarzy epoki romantyzmu [m. in. Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego]. Fragmenty "Pamiętników", nieopatrzone jednak nazwiskiem J. Ch. Paska, były opublikowane już w roku 1821 w czasopiśmie "Astrea", kolejne fragmenty opublikowano w "Pszczółce krakowskiej" [t. I] w roku 1822 pt. Pamiętniki szlachcica polskiego, który żył za Jana Kazimierza i był towarzyszem w Chorągwi Czarnieckiego.

Pierwszą edycją książkową było, wspomniane już wydanie, E. Raczyńskiego. Prawodobną kanwą wydania E. R. był egzemplarz znajdujący się w zasobach Carskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu. Dowiadujemy się tego z przedmowy do kolejnych edycji, które ukazały się za sprawą Stanisława Augusta Lachowicza w Wilnie w latach 1843, 1854 i 1861. Prezentowany w naszym antykwariacie egzemplarz pochodzi z roku 1861, publikacja w edycji S. A. Lachowicza ukazała się pod zmienionym tytułem:

"Reszty rękopismu Jana Chryzostoma na Gosławcach Paska, deputata z powiatu lelowskiego, na koło rycerskie za króla Michała Korybuta, a pierwiej Towarzysza Pancernego [1656-1688] z egzemplarza w Cesar. Publ. bibl. w Petersburgu znajdującego się, spisane i wyd. w r. 1843 przez Stanisława Augusta Lachowicza".

Dlaczego ? Wyjaśnia sam zainteresowany wydawca w słowie wstępnym, skreślonym w Petersburgu 4 kwietnia 1842 roku:

"Rękopis niniejszy, nie jest bynajmniej resztą, czyli piórwszą. częścią której nie dostaje w ogłoszonych przez Hr., Raczyńskiego: Pamiętnikach Paska , jak to by mógł ktoś z tytułu wnosić. Tytuł ten znajduje się na samym oryginale [...] oryginał z którego niniejsze ogłaszamy wydanie, znajduje się w Cesars. Publ. bibliotece Petersburgskiej. Jest on oprawny in folio, zawierający kart numerowanych 287 i rozpoczynający się od karty 51. Na początku późniejszą ręką. i na odmiennym papierze napisano któryśmy zachowali: Reszty .Manuskryptu własnoręcznego Jana Chryzostoma na Gosławeach Paska etc. Na odwrótnej stronie pomieszczóna jest treść rękopismu , którąśmy także przy dziele pomieścili. Rękopism w kilku miejscach uszkodzony przez oberżnięcie późniejsze, nadto kart, przy końcu uszkodzonych i w środku. Rękopism kończy się znagła w połowie ostatniej stronicy, naklejonej w późniejszym czasie odmiennym papierem

Porównywając każdy prawie wyraz nasze egzemplarza z ogłoszonem przez Hr. Raczyńskiego przekonaliśmy się, że wydanie to uczynione zostało jeżeli nie z tegoż samego, to przynajmniej z najbliższej jego kopiji. W czem nas najbardziej utwierdziło spostrzeżenie, że wszystkie miejsca jakie są w naszym egzemplarzu uszkodzone przez oberznięcie, nie znajdują się i w wspomnionem wydaniu. [...] Nie potrzeujemy powtarzać żeśmy się nak najściślej trzymali oryginału, gdyż raz na zawsze położywszy za pierwszy warunek w pracach naszych tego rodzaju wierność, nigdy go wypełnić nie omieszkujemy."

Pasek Jan Chryzostom/ Reszty rękopismu Jana Chryzostoma na Gosławcach Paska [...] / Wilno 1861, J. Hussarowski / Str. [8], 398 / Oprawa pełna skóra [w introligatorni lwowskiej J. T. Hewaka], grzbiet pięciopolowy, zwięzy, tłoczenia na licu, grzbiecie i tyle oprawy, barwione obcięcia, 21 cm / 5 tablic [1 brakuje]